Farrokhroo Parsa, umierająca na stojąco

Farrokhroo Parsa była głosem kobiety, która odmówiła milczenia wobec niesprawiedliwości. Jej odwaga rozświetlała mrok i przemieniała strach w cichą, lecz niezachwianą siłę. Jej historia wciąż brzmi jako ponadczasowe echo, wezwanie do wolności i godności, które przekracza pokolenia. 

Farrokhroo Parsa urodziła się w 1922 roku w Qom, mieście duchownych i ciszy, bijącym sercu religijnego Iranu, gdzie tradycja waży jak niezmienna ustawa. Córka działaczki na rzecz edukacji kobiet, dorastała w cieniu podwójnego dziedzictwa: dawnego kraju i osobistego buntu przeciw ograniczeniom narzuconym dziewczętom. Już wcześnie zrozumiała, że posłuszeństwo nie jest cnotą, gdy tłumi inteligencję. Wybrała naukę i medycynę: została lekarzem. Jednak szybko odkryła, że leczenie ciał nie wystarcza, gdy umysły pozostają skrępowane, a prawa odmawiane. Jej powołanie wykraczało poza klinikę: jej walka dotyczyła kobiet, ich głosu i wolności.

W Iranie lat 50. i 60., rozdartego między tradycją a nowoczesnością, Farrokhroo Parsa obserwowała społeczeństwo przechodzące nierównomierne przemiany. Szach Mohammad Reza Pahlavi wprowadzał szerokie reformy, tzw. "Białą Rewolucję", obiecując alfabetyzację, prawa wyborcze dla kobiet i modernizację państwa. Parsa podjęła wtedy strategiczny i ryzykowny wybór: działać od wewnątrz. Zaangażowała się politycznie u boku suwerena, przekonana, że aparat państwowy, mimo swoich sprzeczności, może otworzyć trwałą szczelinę w patriarchalnym porządku. Bliskość władzy imperialnej dawała jej nieznane dotąd środki działania; wystawiała ją też na trwającą nienawiść, podsycaną przez siły konserwatywne i religijne, które widziały w niej ucieleśnione przekroczenie norm. 

W 1963 roku, gdy Irańskie kobiety wreszcie uzyskały prawo głosu, Farrokhroo Parsa weszła do parlamentu. Jako posłanka wnosiła nowy, stanowczy i dydaktyczny głos. Opowiadała się za równością obywatelską, dostępem dziewcząt do edukacji i uznaniem ich autonomii intelektualnej. Dla niej szkoła nie była tylko miejscem nauki: była aktem wyzwolenia, zaporą przeciwko ciemnocie. Popierała nauczanie mieszane, szkolenie nauczycielek, upowszechnianie wiedzy naukowej, przekonana, że godność zaczyna się od wiedzy.

W 1968 roku szach mianował ją ministrem edukacji. Po raz pierwszy w historii Iranu kobieta zasiadła w rządzie. Symbol był ogromny; zadanie jeszcze większe. Parsa realizowała liczne projekty: otwieranie szkół, reforma programów, promowanie alfabetyzacji dziewcząt na wsi. Wiedziała, że każda otwarta klasa to krucha wygrana, każda uczennica, obietnica. Wiedziała też, że modernizacja narzucona z góry wywołuje głębokie opory. W miarę otwierania przestrzeni publicznej dla kobiet, opozycja radykalizowała się. 

Potem historia się odwróciła. Islamska rewolucja 1979 roku zmiażdżyła stary porządek, a wraz z nim tych, którzy odważyli się go przełamać. Kobiety, które miały tak wiele do stracenia, były wśród pierwszych dotkniętych. Farrokhroo Parsa, żywy symbol reform szacha i feminizmu państwowego, stała się celem. Aresztowana, sądzona bez sprawiedliwości, oskarżona o wymyślone przestępstwa moralne, została skazana nie za czyny, lecz za to, co reprezentowała: wolną, wykształconą, widoczną, nieustępliwą kobietę. 

W 1980 roku została stracona

Przed śmiercią napisała do swoich dzieci list, który brzmi jak testament moralny:

,,Jestem lekarzem, nie boję się śmierci. Wolę umrzeć z otwartymi ramionami, niż żyć w przymusowej hańbie noszenia chadoru." 

Te słowa nie są ani pożegnaniem, ani skargą. Są odmową. Odmową uległości, odmową zniknięcia, odmową życia pozbawionego prawdy. Farrokhroo Parsa umarła na stojąco, wierna sobie aż do ostatniej chwili. Jej śmierć nie zgasiła jej walki: ją skondensowała.

 Nawet dziś jej imię pozostaje zarówno ukryte, jak i promienne w pamięci irańskiej. Uosabia tragedię niedokończonych reform i światło nieustępliwych zmagań. Postać odwagi i godności, Farrokhroo Parsa przypomina, że edukacja jest pokojową bronią, wolność ma swoją cenę, a niektóre życia, nawet złamane, nadal potrafią stać prosto w historii.

SWSP

(Tłumaczenie z języka francuskiego)