Gdy świat zamknął swoje porty, jeden człowiek otworzył swoje sumienie

W 1942 roku, gdy wojna pustoszyła kontynenty, a państwa chowały się za paragrafami i regulaminami, po Morzu Arabskim błąkał się statek. Płynął powoli, niczym pływająca trumna, wypełniona ciszą i strachem. Na jego pokładzie znajdowało się 740 polskich dzieci, siedemset czterdzieścioro sierot. 

Przeżyły sowieckie obozy pracy, gdzie zimno i głód zabrały im rodziców. Przemierzyły Iran w nadziei na schronienie, by zderzyć się z prawdą jeszcze bardziej okrutną niż niewola: nikt ich nie chciał. Porty się zamykały, granice twardniały, a wszystkie odpowiedzi brzmiały tak samo.

Imperium Brytyjskie, będące wówczas u szczytu potęgi, odmówiło im dostępu do całego wybrzeża Indii. Decyzje zapadały daleko od morza, w biurach, gdzie dyskutowano o procedurach, podczas gdy statek wciąż dryfował.

W końcu wiadomość dotarła do niewielkiego pałacu w Gudźaracie.

Maharadża Jam Saheb Digvijaysinhji z Nawanagaru był w skali imperium jedynie pomniejszym księciem. Brytyjczycy kontrolowali jego porty, gospodarkę i armię. Wszystko skłaniało go do milczenia i podporządkowania się. Jednak gdy dowiedział się o losie 740 dzieci porzuconych na falach, podczas gdy dyplomacja się wahała, coś w nim pękło.

Natychmiast zrozumiał, że władza imperialna może zarządzać jego infrastrukturą, ale nie ma żadnego prawa do jego sumienia. Rozkazał, aby statek zawinął do Nawanagaru i aby przygotowano godne przyjęcie, w pełni świadomy ryzyka sprzeciwu wobec woli Brytyjczyków. Przekaz był jednoznaczny: dzieci zostaną przyjęte.

W sierpniu 1942 roku, w palącym upale, statek z trudem wpłynął do portu w Nawanagarze. Dzieci schodziły po trapie jak cienie, wychudzone, chore, z oczami pozbawionymi wszelkiej nadziei. Po tylu odmowach nie śmiały już wierzyć w gościnność.

To, co nastąpiło potem, odmieniło ich los.

Maharadża nie zbudował obozu dla uchodźców. Stworzył dom. Otwarto szkołę z polskimi nauczycielami, którzy rozumieli zarówno ich język, jak i ich koszmary. Kuchnia przywróciła smaki dzieciństwa. W indyjskich ogrodach rozbrzmiewały polskie pieśni, a pod tropikalnym niebem stawiano choinki bożonarodzeniowe.

Dzieciom, którym wciąż powtarzano, że nigdzie nie należą, ofiarował miejsce, które wreszcie przypominało dom.

Maharadża często ich odwiedzał. Uczył się ich imion, obchodził ich urodziny, pocieszał, gdy płakały po rodzicach, którzy nigdy nie wrócą. Uczestniczył w szkolnych przedstawieniach, wzywał lekarzy przy najmniejszym objawie choroby. Zaangażował swój prywatny majątek, aby oddać im to, czego odmówiły im imperia: godność, dzieciństwo i możliwość przyszłości.

Przez cztery lata, gdy świat płonął, 740 dzieci żyło jak jedna rodzina w sercu królestwa indyjskiego księcia. Uczyły się, zdrowiały, na nowo zaczęły marzyć. Odbudowywały się.

Gdy wojna dobiegła końca i nadszedł czas rozstania, łez było wiele. Pałac w Gudźaracie stał się czymś więcej niż schronieniem, stał się domem.

Dzieci rozproszyły się później po całym świecie. Zostały lekarzami, nauczycielami, inżynierami, artystami, dyplomatami, rodzicami. Prowadziły pełne i owocne życie. I nikt nie zapomniał.

Polska oddała hołd maharadży, tworząc w Warszawie Skwer Dobrego Maharadży. Szkoły noszą jego imię, a jemu samemu przyznano najwyższe odznaczenia. Jednak jego największy pomnik nie jest ani z kamienia, ani z brązu.

Żyje on w samych dzieciach. Dziś, mając osiemdziesiąt czy dziewięćdziesiąt lat, wciąż spotykają się, by opowiadać swoim wnukom historię króla z Indii, który potrafił spojrzeć poza politykę i władzę.

Siedemset czterdzieści istnień zostało ocalonych, nie przez imperia ani armie, lecz przez jednego człowieka, który odmówił zamienienia współczucia w kalkulację.

SWSP