Małgorzata Porete: Płomień, który rzucił wyzwanie Kościołowi

Pod koniec XIII wieku, we mgle Hainaut, na terenie dzisiejszej Belgii, narodziła się kobieta, której dusza miała płonąć dłużej niż jej ciało… 

Małgorzata Porete. Nie wiemy prawie nic o jej pochodzeniu: ani o rodzicach, ani o dzieciach, ani o mężu, lecz sama ta cisza wzmacnia tajemnicę jej przeznaczenia. W świecie, w którym głosy kobiet zlewają się z szeptami klasztorów, Małgorzata podnosi swój głos w ogniu myśli i modlitwy.

Należy do beginek, kobiet prowadzących życie oddania bez ograniczeń życia klasztornego: modlą się, pracują i kontemplują, zachowując przy tym swoją niezależność. W tym zamkniętym i ściśle nadzorowanym świecie Małgorzata wyróżnia się rzadką odwagą: pisze "Zwierciadło dusz prostych", nie po łacinie, języku duchowieństwa, lecz po francusku, języku ludu, aby duch kobiet i ludzi prostych mógł bezpośrednio dotrzeć do Boga.

Jej przesłanie jest radykalne: dusza zjednoczona z boską miłością przekracza sakramenty, kapłanów i zasady moralne narzucone przez Kościół. W tej doskonałej jedności dusza jest wolna, cicha i pełna. W oczach władz, herezja, lecz dla tych, którzy szukają Boga poza ludzkimi ograniczeniami, wizja absolutnej miłości.

Odpowiedź Kościoła jest szybka i nieubłagana. Jej książka zostaje potępiona i publicznie spalona, a Małgorzata otrzymuje nakaz odwołania swoich poglądów. Odmawia. Jej stanowczość prowadzi ją do Paryża, pod jurysdykcję Inkwizycji. Przez ponad rok milczy przed swoimi sędziami, odmawiając obrony, odmawiając podporządkowania się, uznając jedynie sąd Boga.

1 czerwca 1310 roku plac Grève płonie. Małgorzata Porete zostaje przywiązana do stosu. Ogień pochłania jej ciało, lecz nie jej duszę ani jej myśl. Świadkowie wspominają jej niezwykły spokój: ani jednego krzyku, ani jednego odwołania. Jedni widzą w tym szaleństwo lub dzieło diabła; inni, dowód mistycznej jedności z nieskończonością. Ta cisza wobec śmierci staje się ostatecznym aktem jej teologii: wolność duszy nie może zostać spętana przez żadną ziemską władzę.

A jednak jej dzieło przetrwało, przekazywane anonimowo z rąk do rąk, kopiowane, tłumaczone, czytane potajemnie. Mijają stulecia, zanim historyczka Romana Guarnieri w 1946 roku ujawni tożsamość autorki. Małgorzata Porete wchodzi wtedy w pełni do historii, nie tylko jako ofiara Inkwizycji, lecz jako wizjonerska postać chrześcijańskiego mistycyzmu. Jej książka, arcydzieło kontemplacji, wpłynie na mistyków takich jak Mistrz Eckhart i zabrzmi w debatach o autorytecie religijnym aż do pierwszych zapowiedzi Reformacji.

Małgorzata umarła, aby potwierdzić, że boska miłość przekracza wszelką hierarchię, że dusza może spotkać Boga bezpośrednio i że prawda duchowa nie potrzebuje żadnego ludzkiego pośrednika. Nie pozostawiła ani grobu, ani spadkobierców, jedynie ślad wewnętrznego płomienia, którego czas nie zdołał zgasić. Do dziś jej głos szepcze w ciszy klasztorów i bibliotek, głos kobiety, która rzuciła wyzwanie ogniowi, by ogłosić, że Bóg mieszka w wolnym sercu.